Maakt je paard b-vitaminen zelf, of ligt het genuanceerder?
Misschien heb je weleens gehoord dat paarden sommige vitaminen zelf aanmaken. Handig, dan hoef je daar niet over na te denken! Toch ligt het iets genuanceerder dan dat.
B-vitaminen worden inderdaad in het paardenlichaam aangemaakt, maar dat proces is afhankelijk van meerdere factoren én kan verstoord raken. Ik heb de belangrijkste info voor je op een rijtje gezet.
Wat doen b-vitaminen eigenlijk?
Het B-vitaminen complex (B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9, B12) speelt onder andere een rol in:
- het omzetten van voeding naar bruikbare energie
- de werking van spieren tijdens inspanning en herstel
- het functioneren van het zenuwstelsel (prikkelverwerking, ontspanning en coördinatie)
- de gezondheid en vernieuwing van de darmwand en slijmvliezen
- de opbouw en kwaliteit van weefsels zoals huid, hoeven en bindweefsel
Omdat b-vitaminen wateroplosbaar zijn en nauwelijks worden opgeslagen, is het paard afhankelijk van een continue aanvoer vanuit het darmmicrobioom, en in mindere mate via voeding.
Waar komen b-vitaminen vandaan?
Bij paarden worden b-vitaminen grotendeels geproduceerd en opgenomen in de blinde darm en de dikke darm.
Daar leven miljarden micro-organismen die vezels uit ruwvoer fermenteren. Tijdens dit proces ontstaan vluchtige vetzuren, die de voornaamste energiebron voor je paard vormen. Ook worden hier b-vitaminen geproduceerd.
Het paard maakt b-vitaminen dus niet zelf aan, maar besteedt dit uit aan de micro-organismen in zijn darm. Een onmisbare samenwerking tussen paard en microbioom, maar ook een kwetsbaar systeem.
Waar is dit proces van afhankelijk?
Vezels als basis
Het paard kan zelf geen cellulose (plantenvezels) verteren en is daarom volledig afhankelijk van de samenwerking met zijn darmmicroben. Deze zetten vezels uit gras, kruiden, bladeren en takken om in energie en B-vitaminen.
Dit systeem is bij paarden wezenlijk anders dan bij mensen en draait op een continue aanvoer van ruwvoer.
💡 Fun fact: de blinde darm van een paard is enorm ontwikkeld, terwijl die van mensen slechts een klein overblijfseltje is. Hij loopt van de rechter flank naar het borstbeen, is gerust een meter lang en kan wel 30–40 liter bevatten!
Balans in de darmflora
Het fermentatiesysteem is gevoelig voor verstoring. Bij de afbraak van grotere hoeveelheden zetmeel (zoals in brokken) ontstaan zuren, waardoor de pH in de darm daalt. Hierdoor kunnen bepaalde bacteriën minder goed functioneren, terwijl andere juist de overhand krijgen (dysbiose). De fermentatie zal minder efficiënt gaan verlopen.
Een verstoorde darmflora blijft zelden zonder gevolgen. Denk aan koliekgevoeligheid, veranderde mest, belasting van het immuunsysteem, buikpijn, rugpijn, huidproblemen, verminderde energie en soms ook gedragsveranderingen.
Wat is lekker microben-voer?
Wanneer je je paard voert, voer je ook de miljarden microben in zijn darm. Omdat je paard afhankelijk is van de gezondheid van deze micro-organismen, moeten we eigenlijk aan hen vragen wat zij het liefste eten!
Een gezonde darmflora lust het liefst een diversiteit aan vezels uit grassen, bladeren, takken, knoppen, kruiden en bast. Hoe groter de diversiteit, hoe stabieler en veerkrachtiger het microbioom. Daarnaast ondersteunt deze variatie ook de gezondheid van de darmwand en slijmvliezen, nodig voor een goede opname van onder andere b-vitaminen.
Wanneer het dieet van je paard niet aansluit bij de bewoners van zijn darm, zal de gezondheid van je paard na verloop van tijd ook achteruit gaan.
Kan je paard een tekort aan b-vitaminen hebben?
Ja, dat kan.
Hoewel b-vitaminen in de darm worden geproduceerd, kan je paard alsnog een tekort ontwikkelen. Door een verstoorde darmflora, teveel zetmeel/suiker in het rantsoen, medicatie, stress, parasieten of andere oorzaken kunnen er soms niet genoeg b-vitaminen geproduceerd worden. Daarnaast kan het gebeuren dat de productie op orde is, maar de opname of benutting in het lichaam verstoord.
Je ziet een tekort zelden als één duidelijk symptoom, maar eerder als een subtiel geheel van vage klachten zoals verminderde energie, herstel, belastbaarheid én darmfunctie.
Denk aan: een slechte hoefkwaliteit, doffe vacht, afvallen, minder energie, gedragsveranderingen, buikpijn, neerslachtigheid of veranderingen in de mest.
Hoe kom je erachter of je paard een tekort heeft?
Er bestaat geen simpele test die exact aangeeft of je paard een B-vitaminetekort heeft. In de praktijk wordt dit beoordeeld op basis van een combinatie van voeding, darmgezondheid, hoe het paard eruit ziet en wat hij laat zien, en eventueel ondersteunend laboratoriumonderzoek.
Bloedonderzoek
Heeft je paard vage klachten, ga dan eerst naar je dierenarts. Via bloedonderzoek kunnen bijvoorbeeld orgaanfunctioneren en immuunreacties in beeld worden gebracht. Soms zijn er aanwijzingen voor b-vitaminetekort te vinden in de uitslag van het bloedonderzoek.
Laboratoriumanalyse
Indirect kan bijvoorbeeld de mineralenstatus in weefsel of haar, een indruk geven van de opname van voedingsstoffen. Hiervoor kan een specifieke lab analyse worden gedaan (vraag gerust om meer informatie).
Ook kan het darmmicrobioom worden onderzocht en in kaart gebracht door een gespecialiseerd laboratorium. Deze onderzoeken geven geen directe waarde voor b-vitaminen, maar wel belangrijke informatie over de omstandigheden waarin ze geproduceerd en opgenomen moeten worden.
De vicieuze cirkel
B-vitaminen ondersteunen de gezondheid van de darmwand en darmflora. Tegelijk is productie en opname van b-vitaminen afhankelijk van diezelfde darm!
Dit kan tot een vervelende vicieuze cirkel leiden, waarbij onvoldoende b-vitaminen worden geproduceerd en/of opgenomen, waardoor ook de kwaliteit van de productieruimte afneemt. Het één versterkt het ander, wat tot een domino-effect van klachten kan leiden.
B-vitaminen en mineralen
Vitamine B12 (cobalamine) is direct afhankelijk van het sporenelement kobalt voor de productie door darmbacteriën. Bij onvoldoende kobalt kan B12 niet goed worden gevormd.
Voor de andere B-vitaminen geldt dat bacteriën ze zelf kunnen aanmaken, maar daarvoor wel voldoende mineralen nodig hebben om deze processen als co-factor te ondersteunen. Een tekort aan mineralen kan dus indirect leiden tot een verminderde productie van B-vitaminen.
Andersom kan een tekort aan B-vitaminen op termijn de gezondheid van de darmwand en het microbioom beïnvloeden, wat de opname van mineralen kan verminderen.
Volgorde is alles
Hoe aantrekkelijk het ook lijkt om de darm te ondersteunen met supplementen: de juiste volgorde is essentieel. Voor een goed functionerende blinde en dikke darm moet de rest van de spijsvertering eerst op orde zijn:
- Het gebit (incl kaakgewricht) moet in staat zijn om vezels goed fijn te malen.
- De schildklier moet goed kunnen functioneren.
- De maag moet de juiste zuurgraad hebben.
- De alvleesklier en de lever moeten hun spijsverteringssappen op het juiste moment afgeven.
- In de dunne darm moeten voedingsstoffen goed worden opgenomen.
Pas daarna komen de blinde darm en de dikke darm (met b-vitaminen productie) optimaal tot hun recht! Loopt er ergens in deze keten iets mis, dan is het slim om dit eerst aan te pakken.
Hoe los je een b-vitaminen tekort bij je paard op?
Zoals je inmiddels zult aanvoelen, is het herstellen van de b-vitaminen status zelden een kwestie van even iets bijgeven. De inwoners van de darm zullen geholpen moeten worden om hun taak weer goed te kunnen uitvoeren. Dit begint bij de basis: voeding.
Het managen van stress, parasieten en toxines is van belang, net als het aanbieden van voldoende mineralen en variatie in hoge kwaliteit ruwvoer. Met een persoonlijk stappenplan, afgestemd op jouw paard, is het mogelijk om de spijsvertering van je paard weer optimaal te laten werken.
Soms is extra ondersteuning nodig, bijvoorbeeld in de vorm van b-vitamine injecties via de dierenarts. Dit kan helpen om een vicieuze cirkel te doorbreken, maar lost de onderliggende oorzaak meestal niet op. Opname van orale B-complex of B12 supplementen is bij paarden vaak beperkt.
Dit is de conclusie
B-vitaminen bij paarden zijn onderdeel van een complex samenspel tussen voeding, darmflora en stofwisseling.
Een gezonde flora in de blinde en dikke darm zorgt voor de productie van deze vitaminen, maar alleen als de omstandigheden in het hele spijsverteringsstelsel kloppen.
Wanneer dit systeem uit balans raakt, kan dat leiden tot vage maar hardnekkige klachten.
Wil je weten waar bij jouw paard de knelpunten zitten en hoe je dit gericht kunt aanpakken? Dan kijk ik graag met je mee in een persoonlijk voedingstraject waarbij we stap voor stap optimaliseren: van mond tot kont!
Gericht voedingsadvies
Zie je door de bomen het bos niet meer? Als voedingsspecialist kan ik je helpen om een persoonlijk stappenplan op te stellen voor jouw paard. Zo geef je geen overbodige producten meer, en krijg je weer vertrouwen in de voedingskeuzes voor jouw paard.
Het Voedingstraject Plus is geschikt voor jou als:
- Je stap voor stap en in de juiste volgorde aan de slag wilt met voeding
- Je paard vage of chronische klachten heeft, die geen acute medische oorzaak (meer) hebben
- Je jouw paard van binnenuit wil ondersteunen
Belangrijk:
Heeft je paard vage klachten, ga dan altijd eerst naar je dierenarts. Het is belangrijk dat je eerst ernstige problemen laat uitsluiten. Tijdens een voedingstraject houden we contact met de dierenarts. Voedingsadvies is nooit een vervanging van medische zorg of medisch advies van je dierenarts, maar altijd onderdeel van een team-effort!
